Suplementacja kwasu foliowego w ciąży - porady

Planowanie ciąży i oczekiwanie na dziecko to wyjątkowy czas, w którym chcesz zadbać o zdrowie swoje i maluszka najlepiej, jak to możliwe. Jednym z najczęściej poruszanych tematów jest suplementacja kwasu foliowego. Świadomość jego roli jest ogromna, a odpowiednie przygotowanie organizmu może przynieść Wam obojgu wymierne korzyści.

W tym artykule przeprowadzimy Cię przez najważniejsze zagadnienia związane z kwasem foliowym w ciąży. Dowiesz się, dlaczego jest tak ważny, jak go dawkować i gdzie go szukać, abyś mogła podejmować świadome decyzje dla Waszego zdrowia.

Czym jest kwas foliowy?

Kwas foliowy to syntetyczna forma witaminy B9, która w organizmie przekształca się w biologicznie aktywną formę. Jego naturalnym odpowiednikiem są foliany, które znajdziemy w żywności. Jednak to właśnie kwas foliowy z suplementów, zwłaszcza monopreparatów (preparatów jednoskładnikowych), cechuje się znacznie wyższą przyswajalnością, co ma ogromne znaczenie w ciąży.

Witamina B9 nie jest magazynowana w naszym ciele, dlatego musimy dbać o jej regularne dostarczanie z zewnątrz – zarówno z dietą, jak i poprzez celowaną suplementację. Dla przyszłej mamy jest to jeden z fundamentów dbania o prawidłowy rozwój dziecka już od pierwszych dni po zapłodnieniu.

Za co odpowiada kwas foliowy w organizmie?

Kwas foliowy bierze udział w syntezie DNA, co oznacza, że jest niezbędny do prawidłowego wzrostu i podziału wszystkich komórek w organizmie – od komórek krwi po komórki nerwowe. Wspiera działanie układu krwiotwórczego, chroniąc przed niedokrwistością, a także uczestniczy w metabolizmie homocysteiny.

Dla rozwijającego się płodu jego rola jest nie do przecenienia. Kwas foliowy odpowiada za kształtowanie się i zamykanie cewy nerwowej – struktury, z której powstaje mózg i rdzeń kręgowy dziecka. Zapewnienie jego odpowiedniego poziomu we krwi mamy to najlepsza ochrona przed ciężkimi wadami wrodzonymi układu nerwowego maluszka.

Niedobór kwasu foliowego w ciąży

Nawet najlepiej zbilansowana dieta może nie pokryć zwiększonego zapotrzebowania na kwas foliowy w okresie ciąży. Jego niedobór jest szczególnie niebezpieczny w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu, kiedy kobieta często jeszcze nie wie o swoim stanie. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i świadome przygotowanie do macierzyństwa.

Przyczyny niedoboru kwasu foliowego

Do niedoboru kwasu foliowego może prowadzić wiele czynników, często związanych ze stylem życia i stanem zdrowia. Odpowiednio wczesne ich rozpoznanie pozwala skutecznie zapobiegać negatywnym skutkom, które mogłyby wpłynąć na Ciebie i Twoje dziecko. Najczęstsze przyczyny to:

• niewłaściwa dieta – uboga w zielone warzywa liściaste, nasiona roślin strączkowych i produkty pełnoziarniste,
• stosowanie niektórych leków – w tym antykoncepcji hormonalnej czy leków przeciwpadaczkowych, które mogą zaburzać wchłanianie witaminy B9,
• używki – palenie papierosów i spożywanie alkoholu znacząco obniżają poziom kwasu foliowego w organizmie,
• zaburzenia wchłaniania – związane z chorobami układu pokarmowego, takimi jak celiakia czy choroba Leśniowskiego-Crohna,
• wady genetyczne – utrudniające prawidłowe przekształcanie kwasu foliowego do jego aktywnej formy.

Objawy i skutki niedoboru kwasu foliowego

Skutki niedoboru kwasu foliowego mogą dotyczyć zarówno matki, jak i dziecka, prowadząc do poważnych komplikacji zdrowotnych. U płodu najgroźniejsze są wady cewy nerwowej, takie jak bezmózgowie, rozszczep kręgosłupa czy przepukliny oponowo-rdzeniowe, które powstają już na bardzo wczesnym etapie ciąży.

U przyszłej mamy niedobór może objawiać się na wiele sposobów, często niespecyficznych. Do najczęstszych objawów i skutków należą:

• niedokrwistość megaloblastyczna – prowadząca do przewlekłego zmęczenia, osłabienia, bladości skóry i bólów głowy,
• problemy z układem nerwowym – takie jak zaburzenia pamięci, mrowienie kończyn czy wahania nastroju,
• stany zapalne w jamie ustnej – w tym afty i owrzodzenia,
• zwiększone ryzyko powikłań ciążowych – w tym poronienia, stanu przedrzucawkowego czy niskiej masy urodzeniowej dziecka.

Suplementacja kwasu foliowego w ciąży – czy jest wskazana?

Tak, suplementacja kwasu foliowego jest nie tylko wskazana, ale wręcz zalecana przez wszystkie towarzystwa ginekologiczne na świecie. Foliany z żywności są bardzo wrażliwe na obróbkę termiczną i mają niższą biodostępność, dlatego sama dieta nie gwarantuje pokrycia rosnącego zapotrzebowania organizmu.

Regularne przyjmowanie kwasu foliowego w formie suplementu to prosta i skuteczna metoda, by zapewnić Tobie i dziecku odpowiednią ochronę. Dzięki temu zyskujesz pewność, że maluszek otrzymuje składnik niezbędny do budowy swojego układu nerwowego, a Ty wspierasz swój organizm w tym wymagającym okresie.

Chcę suplementować kwas foliowy – jaki produkt wybrać?

Na rynku dostępne są preparaty z samym kwasem foliowym oraz złożone, zawierające jego aktywne, zmetylowane formy (np. L-metylofolian wapnia). Aktywne formy mogą być korzystniejsze dla kobiet z pewnymi mutacjami genetycznymi, które utrudniają przyswajanie tradycyjnego kwasu foliowego.

Wybór odpowiedniego preparatu to ważna decyzja, która zapewni Ci skuteczną ochronę. Zanim sięgniesz po konkretny produkt, porozmawiaj ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Specjalista pomoże Ci dobrać preparat najlepiej dopasowany do Twoich indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia.

Ciekawym preparatem jest dostępny w Yango Kwas foliowy metylowany (Quatrefolic®), który zawiera aktywną formę folianu – 5-MTHF Quatrefolic®, która cechuje się wysoką przyswajalnością i stabilnością.

Jaka jest zalecana dawka kwasu foliowego u kobiet w ciąży?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, podstawowa dawka profilaktyczna dla większości kobiet planujących ciążę i będących w jej pierwszym trymestrze wynosi 0,4 mg (400 μg) dziennie. Taka ilość znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u dziecka.

W drugim i trzecim trymestrze oraz w okresie karmienia piersią zaleca się dawkę 0,6-0,8 mg (600-800 μg) na dobę. Pamiętaj jednak, że w określonych sytuacjach (np. po urodzeniu dziecka z wadą cewy nerwowej, przy otyłości czy cukrzycy) lekarz może zalecić znacznie wyższą dawkę, nawet do 5 mg (500 μg) dziennie. Nigdy nie przekraczaj dawki zaleconej przez specjalistę.

Kiedy brać kwas foliowy w ciąży?

Najlepiej zacząć suplementację kwasu foliowego jeszcze na etapie planowania ciąży, optymalnie na około 3 miesiące przed planowanym poczęciem. Cewa nerwowa płodu zamyka się już między 2. a 4. tygodniem ciąży, czyli wtedy, gdy wiele kobiet nie jest jeszcze świadomych swojego stanu.

Rozpoczęcie suplementacji z wyprzedzeniem daje Ci gwarancję, że w momencie zapłodnienia Twój organizm będzie miał wysoki poziom tej witaminy. Suplementację należy kontynuować przez cały okres ciąży oraz laktacji, dostosowując dawkę do zaleceń lekarza na poszczególnych etapach.

Źródła kwasu foliowego w diecie

Choć suplementacja jest podstawą profilaktyki, warto również wzbogacić codzienną dietę o naturalne źródła folianów. Pomoże to uzupełnić zapasy witaminy B9 i dostarczy innych cennych składników odżywczych. Najwięcej folianów znajdziesz w zielonych warzywach, strączkach i produktach pełnoziarnistych.

Oto lista produktów, które warto włączyć do swojego jadłospisu:

• Zielone warzywa liściaste – szpinak, jarmuż, sałata rzymska, natka pietruszki, brukselka, brokuły,
• Nasiona roślin strączkowych – ciecierzyca, soczewica, fasola biała, bób, groch,
• Warzywa i owoce – szparagi, buraki, awokado, pomarańcze i inne cytrusy,
• Produkty pełnoziarniste – chleb żytni, brązowy ryż, kasze,
• Inne produkty – jaja, wątróbka (spożywana z umiarem w ciąży), orzechy i nasiona (np. słonecznika).

Kwas foliowy przed ciążą – czy warto suplementować?

Zdecydowanie tak. Suplementacja kwasu foliowego przed ciążą jest równie ważna, jak w jej trakcie. To właśnie w okresie okołokocepcyjnym budujesz w organizmie rezerwy, które będą kluczowe dla rozwoju Twojego dziecka w pierwszych, najważniejszych tygodniach jego życia.

Świadome przygotowanie do ciąży i rozpoczęcie przyjmowania kwasu foliowego z wyprzedzeniem to jeden z najcenniejszych prezentów, jakie możesz dać swojemu przyszłemu dziecku. Zyskujesz spokój i pewność, że zrobiłaś wszystko, by chronić je przed poważnymi wadami rozwojowymi.

Podsumowanie

Suplementacja kwasu foliowego to prosty, bezpieczny i skuteczny sposób na wsparcie zdrowia Twojego i rozwijającego się dziecka. Pamiętaj, aby rozpocząć ją odpowiednio wcześnie, najlepiej już na 3 miesiące przed planowaną ciążą, i kontynuować przez cały okres ciąży i karmienia piersią.

Każda decyzja dotycząca suplementacji powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym ciążę lub dietetykiem. Specjalista pomoże Ci dobrać odpowiedni preparat i dawkę, dzięki czemu będziesz mogła spokojnie cieszyć się tym wyjątkowym czasem.

Bibliografia:

1. dr Joanna Wojsiat; Kwas foliowy – witamina B9. Źródła, normy, objawy niedoboru; 19.09.2025; dietetycy.org; dostęp online: https://dietetycy.org.pl/kwas-foliowy-2/ (13.10.2025)
2. Karolina Wieczorek; Kwas foliowy czy foliany? Różnice, wpływ na przebieg ciąży; 11.06.2024; dietetycy.org; dostęp online: https://dietetycy.org.pl/kwas-foliowy-czy-foliany-roznice/ (13.10.2025)
3. b.d.; Kwas foliowy w ciąży – jak dawkować i do kiedy zażywać?;  07.01.2024; dietetycy.org; dostęp online: https://dietetycy.org.pl/kwas-foliowy-w-ciazy-jak-dawkowac/ (13.10.2025);
4. mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga; Suplementacja kwasem foliowym w ciąży i okresie jej planowania; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej; 06.12.2018; dostęp online: https://ncez.pzh.gov.pl/ciaza-i-macierzynstwo/suplementacja-kwasem-foliowym-w-ciazy-i-okresie-jej-planowania/ (13.10.2025)
5. dr n. med. i n. o zdr. Justyna Malinowska; Czy suplementacja w okresie ciąży jest konieczna? – wnioski z najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP); 25.11.2022; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej; dostęp online: https://ncez.pzh.gov.pl/ciaza-i-macierzynstwo/czy-suplementacja-w-okresie-ciazy-jest-konieczna-wnioski-z-najnowszych-rekomendacji-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-ptgip/ (13.10.2025).